Księgi metrykalne (10): Parafia rzymskokatolicka pw. św. Piotra i Pawła w Skoczowie

PARAFIA
Parafia rzymskokatolicka pw. św. Piotra i Pawła w Skoczowie ma historię sięgającą średniowiecza.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Do parafii należało miasto Skoczów, a także okoliczne miejscowości: Bładnice Dolne, Bładnice Górne, Harbutowice, Kiczyce, Międzyświeć, Nierodzim, Pogórze, Wilamowice i Wiślica.

Przed 1784/1785 rokiem parafia obejmowała większy obszar. Wtedy wyodrębniono z niej lokalie w Pierśćcu i Lipowcu (obecnie część Ustronia), a Bielowicko przyłączono do parafii rzymskokatolickiej pw. św. Bartłomieja w Grodźcu (nawiasem mówiąc, sami mieszkańcy Bielowicka woleli należeć do parafii w Skoczowie, bo choć położona dalej, to będąc w mieście mogli załatwić różne sprawy).

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi metrykalne chrztów zachowały się od 1741 roku, ślubów od 1759 roku, zgonów od 1764 roku. Jest również indeks chrztów, obejmujący okres od 1714 roku (samej księgi jednak brak, przypuszczalnie może być przechowywana na strychu razem z innymi materiałami z XVIII czy XIX w.).

W archiwum parafialnym znajdowały się następujące księgi z podziałem na miejscowości:
- Bładnice Dolne - komplet do 1884 roku,
- Bładnice Górne - komplet do 1884 roku,
- Kiczyce - komplet do 1854 roku,
- Międzyświeć - komplet do 1884 roku,
- Pogórze - chrzty do 1870 roku, śluby do 1837 roku, zgony do 1837 roku,
- Skoczów - chrzty do 1870 roku, śluby do 1837 roku, zgony do 1837 roku.
- Wilamowice - komplet do 1884 roku,
- Wiślica - komplet do 1854 roku.

Dla okresu od 1890 roku są odpisy wszystkich rodzajów ksiąg metrykalnych. Metryki są indeksowane. 

Na stronach Cyfrowego Archiwum Archidiecezji Krakowskiej zamieszczono następujące księgi:

• metryki chrztów 1741-1763 [uwaga: opisana jest jako księga parafii w Istebnej! stan na 3.02.2023]
  
• metryki ślubów 1759-1784 [uwaga: opisana jest jako indeks chrztów parafii w Istebnej! stan na 3.02.2023]
  
• metryki chrztów 1763-1784 (cała parafia), 1785-1793 (Skoczów), 1785-1795 (Pogórze)
  
• metryki zgonów 1764-1784 (cała parafia), 1784-1837 (Skoczów i Pogórze)
• metryki chrztów, ślubów i zgonów 1785-1854 (Kiczyce, Wiślica)
• metryki ślubów 1785-1837 (Skoczów, Pogórze).

Uwaga: znajduje się między metrykami parafii w Skoczowie błędnie podpisana księga, w rzeczywistości indeks chrztów parafii pw. Dobrego Pasterza w Istebnej (stan na 3.02.2023).

Księgi z przełomu XIX i XX wieku zostały przejęte przez Urzędu Stanu Cywilnego w Skoczowie. Część z nich już została przekazana do Archiwum Państwowego w Cieszynie.

Na stronach Górnośląskiego Towarzystwa Genealogicznego Silius Radicum dostępne są następujące księgi:

• księgi chrztów, ślubów i zgonów 1855-1900 dla miejscowości Kiczyce i Wiślica wraz ze skorowidzem,
• księgi ślubów 1830-1935 dla miejscowości Skoczów i Pogórze wraz ze skorowidzem,
• księgi zgonów 1838-1935 dla miejscowości Skoczów i Pogórze wraz ze skorowidzem.
  

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Dzieje Skoczowa od zarania do współczesności, wyd. 2, red. Edward Biszorski, Jan Broda, Witold Iwanek, Karol Kajzer, Skoczów 1993.

Prasa jako źródło genealogiczne

W 1910 roku na Śląsku Cieszyńskim poziom analfabetyzmu wśród osób powyżej 6. roku życia wynosił 4,5%, przy czym większość tej liczby stanowiły osoby starsze lub imigranci z Galicji. Skoro prawie wszyscy potrafili czytać, to i w gazetach pisano nie tylko o wąskiej elicie. Zaryzykuję twierdzenie, że dla poszukiwaczy przodków ze Śląska Cieszyńskiego prasa ma o wiele większe znaczenie niż w przypadku reszty Polski.

Dla badaczy rodzin chłopskich i mieszczańskich (szlachta na Śląsku Cieszyńskim w tym czasie to ledwie pół promila) prasa stanowi świetne źródło informacji. Można tam odnaleźć nekrologi, zapowiedzi ślubów, informacje o wyborach samorządowych, kroniki kryminalne, opisy procesów, wykazy zarządów różnych stowarzyszeń, relacje z wieców wyborczych, itp. Tutaj tytułem przykładu zamieszczam notkę o moim prapradziadku Janie Morysie, którą opublikowała "Gwiazdka Cieszyńska" (nr 1 z 3 I 1939, s. 4).

Czasami są to krótkie wzmianki, ale pozwolą nam trochę ożywić rodzinną historią - bo genealogia to nie tylko same filiacje, koicje i daty.

Gazety na Śląsku Cieszyńskim wydawano od 1848 r., ale dużo nie stracimy, jeżeli zaczniemy je przeszukiwać od ok. 1880 r., kiedy stają się bardziej szczegółowe w opisie lokalnych wydarzeń.

Jeżeli kogoś interesuje temat prasy szczegółowo, to polecam:
*dla polskich gazet: S. Zahradnik: Czasopiśmiennictwo w języku polskim na terenach Czechosłowacji w latach 1848-1938. Opole 1989;
*dla czeskich gazet: J. Kubíček: Noviny a časopisy na Moravě a ve Slezsku do roku 1918. Literatura a prameny, sbírky, biliografie. Brno 2001;
*dla niemieckich gazet: B. Gröschel: Die Presse Oberschlesiens von den Anfängen biz zum Jahre 1945. Berlin 1993.

Poniżej podaję najbardziej przydatne genealogom tytuły wraz z charakterystyką "genealogiczną":

1) "Gwiazdka Cieszyńska".1848-1939 (do 1851 r. ukazywała się jako "Tygodnik Cieszyński"). Organ polskiego ruchu narodowego, od lat 80. XIX w. jego katolickiego skrzydła - czyli przeważają informacje o katolikach, ale jest też trochę informacji o znaczniejszych protestantach, związanych z polskich ruchem narodowym.

2) "Nowy Czas". 1877-1927. Czasopismo protestanckie proniemieckie - więc nacisk na protestantów o orientacji proniemieckiej (chociaż to wciąż etniczni Polacy).

3) "Przyjaciel Ludu". 1885-1909. Czasopismo protestanckie propolskie - więc nacisk na protestantów o orientacji propolskiej. W 1910 r. "Przyjaciela Ludu" zastąpił "Poseł Ewangelicki".

4) "Przegląd Polityczny". 1887-1907. Wydawany przez tę samą ekipę, co "Przyjaciel Ludu", ale w założeniu ponadwyznaniowy.

5) "Rolnik Śląski". 1885-1920. Organ Towarzystwa Rolniczego Księstwa Cieszyńskiego. Zawiera informacje o członkach stowarzyszenia i miejscowych kołach. Poza tym wielu ciekawych informacji genealogicznych tam nie ma, chyba, że kogoś interesują nagrody za piękne króliki dla praprababki czy liczba zakupionych buhajów przez prapradziada.

5) "Głos Ludu Śląskiego". 1897-1920. Wydawany we Frysztacie przez tzw. "radykałów frysztackich", trzecią siłą w polskim ruchu narodowym. Pierwsze roczniki zawierają dużo informacji z powiatu frysztackiego. Od 1912 r. dodatek tygodniowy do "Dziennika Cieszyńskiego", stąd po tej dacie mniej przydatny.

6) "Dziennik Cieszyński". Wydawany od 1906 r., na początku kapitalne źródło informacji "okołogenealogicznych". Po 1920 r. zdecydowanie mniej przydatny w badaniach genealogicznych.

7) "Ślązak". 1909-1923. Czasopismo proniemieckie, później proczeskie, wydawane w Skoczowie, stąd więcej informacji z tej okolicy niż w innych gazetach.

8) "Poseł Ewangelicki". 1910-1938. Czasopismo propolskie protestanckie, następca "Przyjaciela Ludu".

9) "Silesia". Niemiecko-liberalna gazeta wydawana od 1863 roku (następczyni "Schlesischer Anzeiger"). Informacji z terenów wiejskich bardzo mało, za to sporo wiadomości z miast Śląska Cieszyńskiego.

Wszystkie powyższe tytuły są dostępne w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej. Ze względu na to, że biblioteka cyfrowa działa dość wolno, najlepiej wpisać w wyszukiwarce Google interesujący nas tytuł i rok wydania - powinien być to jeden z pierwszych wyników.

Polskie tytuły są z-OCR-owane, co znaczy, że można wyszukać poszczególne frazy. System ten nie jest idealny. Czasami litery są słabo wydrukowane i można przegapić interesujące nas nazwisko. Z tego powodu warto także przeszukać gazetę pod kątem miejscowości, w której mieszkali nasi antenaci.

"Silesię" trzeba, niestety, przeglądać stronę po stronie.

Dodatkowe informacje o prasie

Gwiazdka Cieszyńska, nr 19 z 7 V 1898, s. 195-202.

Księgi metrykalne (9): Parafia rzymskokatolicka pw. św. Albrechta w Trzyńcu

PARAFIA
Parafia rzymskokatolicka pw. św. Albrechta w Trzyńcu powstała w 1885 roku.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Parafia obejmowała miejscowość Trzyniec, która w drugiej połowie XIX wieku ze względu na rozwój przemysłu przeżyła prawdziwy boom demograficzny, oraz część Lesznej Dolnej (reszta pozostała w granicach parafii w Lesznej Górnej).

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi metrykalne parafii w Trzyńcu przechowywane są najprawdopodobniej w miejscowym Urzędzie Miejskim. W Archiwum Krajowym w Opawie znajdują się metryki katolickie, dotyczące Trzyńca i części Lesznaj Dolnej, ale z lat 1784-1885 (dostępne są na stronie internetowej archiwum). Prawdopodobnie są to przejęte rozdziały z odpowiednich tomów ksiąg metrykalnych parafii rzymskokatolickiej pw. św. Marcina w Lesznej Górnej, do której wcześniej należał Trzyniec.

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. J. G., Kościół św. Albrechta w Trzyńcu. Na pamiątkę 50-tej rocznicy jego poświęcenia, Trzyniec – Český Těšín [1935?].