sobota, 29 grudnia 2012

Księgi metrykalne (9): Parafia rzymskokatolicka pw. św. Albrechta w Trzyńcu

PARAFIA
Parafia rzymskokatolicka pw. św. Albrechta w Trzyńcu powstała w 1885 roku.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Parafia obejmowała miejscowość Trzyniec, która w drugiej połowie XIX wieku ze względu na rozwój przemysłu przeżyła prawdziwy boom demograficzny, oraz część Lesznej Dolnej (reszta pozostała w granicach parafii w Lesznej Górnej).

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi metrykalne parafii w Trzyńcu przechowywane są najprawdopodobniej w miejscowym Urzędzie Miejskim. W Archiwum Krajowym w Opawie znajdują się metryki katolickie, dotyczące Trzyńca i części Lesznaj Dolnej, ale z lat 1784-1885 (dostępne są na stronie internetowej archiwum). Prawdopodobnie są to przejęte rozdziały z odpowiednich tomów ksiąg metrykalnych parafii rzymskokatolickiej pw. św. Marcina w Lesznej Górnej, do której wcześniej należał Trzyniec.

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. J. G., Kościół św. Albrechta w Trzyńcu. Na pamiątkę 50-tej rocznicy jego poświęcenia, Trzyniec – Český Těšín [1935?].

środa, 19 września 2012

Księgi metrykalne (8): Parafia rzymskokatolicka Narodzenia NMP w Kończycach Małych

PARAFIA
Parafia ma średniowieczny rodowód, w czasie reformacji kościół dostał się w ręce protestantów, w 1654 roku został im zabrany i oddany katolikom. Kończyce Małe odtąd należały do parafii w Pruchnej. Dopiero w 1908 roku powstała tu samodzielna parafia (mieszkańcy w tej sprawie wysłali nawet delegację do Wiednia do cesarza Franciszka Józefa).

ZASIĘG TERYTORIALNY
Obejmowała tylko jedną miejscowość: Kończyce Małe.

KSIĘGI METRYKALNE
W archiwum parafialnym znajdują się księgi chrztów, ślubów i zgonów począwszy od 1830 roku (proboszczowie w Pruchnej po 1784 roku prowadzili osobne księgi dla danych miejscowości, a po utworzeniu parafii w 1908 roku księga, obejmująca Kończyce Małe, trafiła do tej miejscowości).

Dla okresu po 1878/1879 roku w parafii znajdują się jedynie odpisy ksiąg metrykalnych. Odpisy metryk z przełomu XIX i XX wieku, dotyczących Kończyc Małych, znajdują się również w Urzędzie Stanu Cywilnego w Zebrzydowicach.

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Bartoszek Helena, Bartoszek Ludwik, Wypisy z dziejów Zebrzydowic, Kaczyc, Kończyc Małych i Marklowic Górnych 1305-2005, Zebrzydowice 2005, s. 21-24.
2. Londzin Józef, Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim, wyd. Rudolf Tomanek, Cieszyn 1932, s. 160-167.

sobota, 8 września 2012

Księgi metrykalne (7): Parafia rzymskokatolicka p.w. św. Trójcy w Cierlicku

PARAFIA
Jest to parafia, której historia sięga średniowiecza. Później kościół w Cierlicku znalazł się w rękach protestantów, od 1654 roku ponownie w rękach katolików.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Parafia obejmowała następujące miejscowości: Cierlicko, Grodziszcz (Grodziszcze), Kocobędz, Koty (Żuków Górny), Mistrzowice i Stanisłowice.

Dla okresu sprzed 1784 roku znajdują się tam także dotyczące mieszkańców Ligoty Alodialnej i Żukowa Gónego (miejscowości te należały jednak do parafii św. Marii Magdaleny w Cieszynie)

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi metrykalne chrztów z lat 1679-1877, ślubów z lat 1679-1879 i zgonów z lat 1682-1851 znajdują się w Archiwum Krajowym w Opawie. Zostały zdigitalizowane i są dostępne w internecie.

Oprócz tego zachowały się tam indeksy chrztów z lat 1784-1843, ślubów z lat 1679-1949 i zgonów z lat 1784-1949, również dostępne w internecie.

Młodsze księgi znajdują się w Urzędzie Gminy w Cierlicku (Obecní úřad Těrlicko).

Do połowy XIX wieku w księgach odnotowywano również fakty, dotyczące nie-katolików.

Fragmenty ksiąg metrykalnych z lat 1679-1766, jednak tylko, gdzie pojawia się szlachta, wydał czeski historyk Jiří Stibor (Jiří Stibor, Šlechta v matrikách Těrlicka z let 1679-1766, "Archiwa i archiwalia górnośląskie", t. 1, Katowice 2008, s. 11-66).

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Londzin Józef, Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim, wyd. Rudolf Tomanek, Cieszyn 1932, s. 45-55.
2. Zawisza Oskar, Ogólna historya Cierlicka, rękopis w Książnicy Cieszyńskiej (dostępny również w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej).

środa, 5 września 2012

Księgi metrykalne (6): Parafia rzymskokatolicka p.w. św. Mateusza Apostoła w Ogrodzonej

PARAFIA
W 1785 roku doszło do podziału dużej parafii rzymskokatolickiej p.w. św. Marii Magdaleny w Cieszynie. Wśród nowopowstałych parafii była również parafia p.w. św. Mateusza Apostoła w Ogrodzonej.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Oprócz Ogrodzonej obejmowała następujące miejscowości: Gumna, Kisielów i Łączka.

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi metrykalne prowadzono od 1785 roku. W archiwum parafialnym jest luka w zapiskach z przełomu XIX i XX wieku. Brakujące fragmenty znajdują się w Urzędzie Stanu Cywilnego w Dębowcu.

Do połowy XIX wieku w księgach metrykalnych odnotowywano fakty, dotyczące nie-katolików.

Zachowała się księga zapowiedzi prześlubnych począwszy od 1859 roku. Jest przydatna z punktu widzenia genealogów, gdyż obejmuje również informacje o ślubach mieszkańców parafii w Ogrodzonej, którzy zawierali związki małżeńskie w innych parafiach (stąd brak ich w ogrodzieńskich księgach ślubów).

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Szweda Władysław, Z dziejów Ogrodzonej, Ogrodzona 2008.

wtorek, 4 września 2012

Księgi metrykalne (5): Parafia ewangelicko-augsburska w Orłowej

PARAFIA
Parafia ewangelicko-augsburska w Orłowej powstała w 1862 roku.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Początkowo obejmowała następujące miejscowości: Bogumin, Darków, Dąbrowa, Dziećmierowice, Frysztat, Gruszów, Hermanice, Hranečník, Karwina, Kończyce Małe koło Ostrawa, Kończyce Wielkie koło Ostrawy, Lutynia Niemiecka (Lutynia Dolna), Lutynia Polska (Lutynia Górna), Łazy, Mariańskie Góry, Marklowice Dolne, Michałkowice, Morawska Ostrawa, Muglinów, Pietwałd, Piotrowice, Polska Ostrawa, Poręba, Prsna, Przywóz, Pudłów, Radwanice, Raj, Rychwałd, Rzepiszcze, Solca, Stare Miasto koło Frysztatu, Szonychl, Witkowice, Zárubek i Zawada.

W 1875 roku z parafii orłowskiej wyodrębnił się zbór w Morawskiej Ostrawie. Nowopowstała parafia z dawnych miejscowości, należących do parafii orłowskiej, obejmowała następujące: Gruszów, Kończyce Małe, Kończyce Wielkie, Mariańskie Góry, Michałkowice, Muglinów, Hranečník, Polska Ostrawa, Radwanice, Rychwałd, Witkowice i  Zárubek.

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi chrztów i ślubów prowadzono od 1862 roku. Księga zgonów zachowana jest od 1847 roku, lecz jest to najpewniej dla okresu do 1862 roku jedynie księga cmentarna.

Księgi prowadzono w języku niemieckim, wpisy z lat 1922-1923 są w języku polskim.

W Archiwum Krajowym w Opawie przechowywane są księgi chrztów do 1908, ślubów do 1923 i zgonów do 1906 roku oraz indeksy do 1907 roku. Zostały zdigitalizowane i są dostępne na stronach internetowych opawskiej placówki.

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Michejda Karol, Dzieje Kościoła ewangelickiego w Księstwie Cieszyńskim, [w:] Z historii Kościoła ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim, red. Tadeusz J. Zieliński, Katowice 1992, s. 168 (pierwsze wydanie pracy Michejdy ukazało się w 1909 roku).

Księgi metrykalne (4): Parafia ewangelicko-augsburska w Cieszynie

PARAFIA
W 1653 roku bezpośrednie rządy w Księstwie Cieszyńskim objęli Habsburgowie, którzy już rok później odebrali protestantom praktycznie wszystkie świątynie (jedynie przez pewien czas ostały się jeszcze kaplice w Pogwizdowie i Pierśćcu). Dopiero w 1709 roku protestanci mogli wybudować swój kościół na przedmieściach Cieszyna. Data ta jest także początkiem istnienia parafii ewangelicko-augsburskiej w Cieszynie.

ZASIĘG TERYTORIALNY
 Parafia ewangelicko-augsburska w Cieszynie obejmowała początkowo gigantyczny obszar - cały Śląsk Cieszyński i fragment Górnego Śląska. Ten ostatni odpadł już w 1742 roku, kiedy w wyniku wojen śląskich znaczna część Śląska znalazła się w granicach Prus.

Po wydaniu Patentu Tolerancyjnego przez cesarza Józefa II w 1781 roku mogły powstać na Śląsku Cieszyńskim kolejne zbory, przez co zmniejszał się obszar parafii cieszyńskiej. Powstały kolejno parafie ewangelicko-augsburskiej w Bielsku (1782), Jaworzu (1782), Błędowicach (1782), Ligotce Kameralnej (1782), Wiśle (1782), Bystrzycy (1782), Ustroniu (1783), Goleszowie (1785) i Drogomyślu (1787).

W drugiej połowie XIX wieku do parafii oprócz Cieszyna należały: Bażanowice, Bobrek, Boguszowice, Błogocice, Brzezówka, Darków, Dzięgielów, Grodziszcze, Gułdowy, Gumna, Hażlach, Kaczyce, Kalembice, Kocobędz, Kojkowice, Końska, Koniaków koło Cieszyna, Kostkowice, Koty, Krasna koło Cieszyna, Leszna Dolna, Ligota Alodialna, Łąki, Marklowice koło Cieszyna, Mistrzowice, Mnisztwo, Mosty koło Cieszyna, Niebory, Ogrodzona, Olbrachcice, Otrębów, Pastwiska, Podobora, Pogwizdów, Puńców, Ropica, Rudów, Samłowice, Stanisławice, Sibica, Trzanowice Dolne, Trzanowice Górne, Trzycież, Trzyniec, Wielopole, Zamarski, Żuków Dolny i Żuków Górny.

W 1899 roku odłączył się Trzyniec, gdzie powstała samodzielna parafia ewangelicko-augsburska.

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi metrykalne prowadzono od 1709 roku. Do połowy XIX wieku miały charakter prywatny, a moc urzędowała przysługiwała jedynie metrykom katolickim. Oznacza to, że wpisy dotyczące protestantów (o ile nie przeszli na katolicyzm) dublowały się.

W Bibliotece i Archiwum Tschammera (znajduje się w tym samy budynku, co parafia) przechowywane są metryki chrztów do 1889 roku, ślubów do 1892 roku i zgonów do 1887 roku. Zostały zeskanowane i część z nich można znaleźć w Śląskiej Bibliotece Cyfrowej.

Księgi z okresu późniejszego znajdują się częśćiowo w kancelarii parafialnej, częściowo w Urzędzie Stanu Cywilnego w Cieszynie.

Metryki chrztów z lat 1849-1906, ślubów z lat 1849-1908 i zgonów z lat 1849-1904 są dostępne również na stronach internetowych Archiwum Krajowego w Opawie.

Najstarsza księga zgonów z lat 1709-1850 jest w zasadzie księgą cmentarną cmentarza przy kościele ewangelickim w Cieszynie, a nie ksiągą zmarłych z terenu parafii.

Księgi prowadzono w języku czeskim, łacińskim, niemieckim i polskim.

Księgi są zindeksowane, ale na początku korzystanie z nich może sprawiać pewne trudności (już po sporządzeniu indeksów zmieniono numerację stron). Indeksy dla okresu od 1709 roku do przełomu XIX i XX wieku dostępne są w Bibliotece i Archiwum Tschammera. Część indeksów dla drugiej połowy XIX i początku XX wieku można też znaleźć na stronach internetowych Archiwum Krajowego w Opawie.

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Dzieje Cieszyna od pradziejów do czasów współczesnych, t. 1-3, red. Idzi Panic, Cieszyn 2010.
2. Z historii Kościoła ewangelickiego na Śląsku Cieszyńskim, red. Tadeusz J. Zieliński, Katowice 1992.

Księgi metrykalne (3): Parafia rzymskokatolicka p.w. św. Jerzego w Puńcowie

PARAFIA
Parafia w Puńcowie istniała już w XIV wieku. W połowie XVI wieku kościół w Puńcowie znalazł się w rękach protestantów. Ostatecznie znalazł się w rękach katolików. Pierwszym katolickim proboszczem został w 1637 roku Mateusz Heszner.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Parafia oprócz samego Puńcowa obejmowała sąsiednie wioski: Dzięgielów i Kojkowice. Po podziale Śląska Cieszyńskiego w 1920 roku między Polskę a Czechosłowację Kojkowice znalazły się po czeskiej stronie. Później zostały przyłączone do parafii w Końskiej.

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi chrztów prowadzono od 1666 roku, ślubów od 1676 roku, a zgonów od 1680 roku. Prowadzono je po łacinie, od lat 70. XVIII wieku w języku niemieckim. Metryki zachowały się w komplecie, dla niektórych ksiąg z XIX i XX wieku sporządzono indeksy.

Do połowy XIX wieku w księgach metrykalnych odnotowywano również chrzty, śluby i zgony protestantów.

W archiwum parafialnym zachowały się m.in. księgi zapowiedzi przedślubnych od 1838 roku

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Kostrzewa Leszek, Parafia św. Jerzego w Puńcowie od jej powstania do roku 1992, Katowice 1996.
2. Nasz Puńców wczoraj i dziś, red. Grażyna Pawlita, Tomasz Targowski, Puńców 2011.

poniedziałek, 3 września 2012

Księgi metrykalne (2): Parafia rzymskokatolicka p.w. Wszystkich Świętych w Końskiej

PARAFIA
Parafia w Końskiej (obecnie dzielnica Trzyńca na Zaolziu) istniała już w średniowieczu. W czasie reformacji kościół dostał się w ręce protestantów. W 1654 roku został im odebrany i przekazany katolikom. Jednak Końska samodzielną parafią stała się dopiero w 1785 roku.

Parafia przetrwała do lat 60. XX w. W 1964 roku kościół pw. Wszystkich Świętych został wykupiony przez Hutę Trzyniecką, a pięć lat później wyburzony.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Była to niewielka parafia. Oprócz samej Końskiej (informacji o jej mieszkańcach sprzed 1785 roku należy szukać w księgach metrykalnych parafii w Trzycieżu) należał do niej niewielki fragment Trzyńca. Według spisu z 1910 roku były to realności nr 126, 128 i 130.

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi chrztów, ślubów i zgonów prowadzono od 1785 roku. Starsze metryki są przechowywane w Archiwum Krajowym w Opawie. Zostały zdigitalizowane i opublikowane w internecie. Są to księgi chrztów z lat 1785-1896, ślubów z lat 1785-1869, zgonów 1785-1891 oraz indeksy do wszystkich rodzajów ksiąg z lat 1785-1839.

Młodsze metryki, zgodnie z czeskim ustawodawstwem, są przechowywane w Urzędach Stanu Cywilnego (Matriční úřad). Właściwy dla Końskiej jest Urząd Stanu Cywilnego w Trzyńcu.

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Jaworski Kazimierz, Kościół Wszystkich Świętych w Końskiej, "Kalendarz Cieszyński 2001", Cieszyn 2000, s. 147-150.
2. Londzin Józef, Kościoły drewniane na Śląsku Cieszyńskim, wyd. Rudolf Tomanek, Cieszyn 1932, s. 157-159.

Księgi metrykalne (1): Parafia rzymskokatolicka p.w. św. Marii Magdaleny w Cieszynie

PARAFIA
Parafia p.w. św. Marii Magdaleny w Cieszynie powstała w XIII wieku. Księgi metrykalne sięgają dopiero 1628 roku. Było to spowodowane tym, że kościół św. Marii Magdaleny między 1545 a 1628 rokiem przeszedł z rąk katolików do protestantów, a później od protestantów do katolików - i tak jeszcze trzy razy. Ostatecznie w 1628 roku kościół przypadł katolikom i od tego roku zachowane są księgi metrykalne.

W 1784 roku parafię podzielono na dwie mniejsze, ale po pożarze Cieszyna w 1789 roku znowu ją połączono.

ZASIĘG TERYTORIALNY
Była to duża parafia. Do 1785 roku obejmowała oprócz Cieszyna i jego przedmieść dodatkowo kilkanaście wsi. Były to: Bobrek, Boguszowice, Gułdowy, Gumna, Kalembice, Kisielów, Krasna, Ligota Alodialna, Łąki, Marklowice, Mnisztwo, Mosty koło Cieszyna, Ogrodzona, Pastwiska, Pogwizdów, Sibica, Zamarski i Żuków Dolny.

Po reorganizacji sieci parafialnej w 1785 roku odpadły Brzezówka, Marklowice i Pogwizdów (parafia p.w. św. Jana Nepomucena w Pogwizdowie), Kisielów i Ogrodzona (parafia p.w. św. Mateusza Apostoła w Ogrodzonej) oraz Łąki (parafia w Łąkach).

W 1811 roku Żuków Dolny został przyłączony do parafii w Ropicy.

Do połowy XIX wieku w księgach metrykalnych odnotowywano również chrzty, śluby i zgony również osób, niebędących wyznania katolickiego.

KSIĘGI METRYKALNE
Księgi chrztów i ślubów prowadzono od 1628 roku, zgonów od 1692 roku. W księgach znajdują się niewielkie luki. Brakuje tomu księgi chrztów z lat 1642-1654 oraz zgonów z lat 1743-1774. Nie ma oryginalnych ksiąg z początków XX wieku, ale na szczęście sporządzono ich odpisy.

Księgi prowadzono początkowo po łacinie, od końca XVIII wieku w języku niemieckim. Odpisy z początku XX wieku są sporządzone w języku polskim.

Dla większości ksiąg sporządzono indeksy. Sporadycznie prowadzono je według imion, a nie według ślubów (tak w przypadku indeksu do księgi ślubów z lat 1712-1745). Część indeksów jest niekompletna (m.in. ślubów z przełomu XVIII i XIX wieku).

Zachowały się księgi zapowiedzi prześlubnych od 1804 roku.

Dużo archiwaliów z parafii św. Marii Magdaleny w Cieszynie trafiło jako depozyt do Książnicy Cieszyńskiej. Są wśród nich m.in. protokoły przedmałżeńskie katolików i protestantów z lat 1735-1763 oraz spisy mieszkańców kilku podcieszyńskich miejscowości z 1837 roku. Spis wszystkich rękopisów, znajdujących się w depozycie, zamieszczono na stronach internetowych Książnicy Cieszyńskiej.

Najstarsza księga metrykalna parafii w Cieszynie z lat 1628-1641 (obejmowała zarówno chrzty, jak i śluby) została wydawana w 2006 roku przez Idziego Panica (Najstarsze metryki cieszyńskie. Księga metrykalna parafii pod wezwaniem Marii Magdaleny w Cieszynie z lat 1628–1641, wyd. Idzi Panic, Cieszyn 2006).

Wykaz ochrzczonych Żydów, odnotowanych w metrykach parafii św. Marii Magdaleny w Cieszynie z lat 1628-1800, opracował i opublikował Janusz Spyra (Janusz Spyra, Conversion of Jews in Cieszyn Silesia in the Seventeenth and Eighteenth Centuries, [w:] Jews in Silesia, ed. Marcin Wodziński and Janusz Spyra, Cracow 2001, s. 50-55).

WSKAZÓWKI BIBLIOGRAFICZNE DOTYCZĄCE HISTORII PARAFII
1. Dzieje Cieszyna od pradziejów do czasów współczesnych, t. 1-3, red. Idzi Panic, Cieszyn 2010.
2. Makowski Mariusz, Z dziejów pierwszej fary, "Kalendarz Cieszyński 2001", Cieszyn 2000, s. 138-146.